هفته قبل مسافرتی به شهرستان بهشهر داشته که از مجموعه عباس آباد آن شهر نیز بازدیدی داشتم . با توجه به اینکه حدود 3 سال پیش نیز   این تالاب را دیده بودم ولی در سالجاری سطح آب دریاچه فوق العاده افت داشته  شاید خشکسالی چند سال اخیر موجب کاهش سطح دریاچه شده است ولی ظاهرا خطر خشکیدگی این دریاچه باستانی نیز همانند خشکیدگی دریاچه اورمیه جدی است. در هر حال این مسئله باعث شد تا  مختصر معرفی از این مجموعه باستانی کرده و عکس هایی را که گرفتم نیز نمایش دهم

 

مجموعه عباس آباد بهشهر

 

نام بهشهر پیش از دوره صفوی، تمیشه، نامیه، پنجهزاره، آسابسر و خرگوران بوده است. چون مادر شاه عباس، بهشهری بوده، وی با مسافرت به بهشهر، این شهر را پایتخت تابستانی خود ساخته و نام آن را به اشرف‌البلاد، یعنی بهترین و شریف‌ترین شهرها، تغییر داده است. او، کاخ‌ها و عمارت‌هایی را در بهشهر بنا نهاد. رکن الاسفار، از درباریان دوره ناصری، در سفرنامه خود وجه تسمیه دیگری را برای اشرف ذکر می‌کند. او معتقد است زمانی که شاه عباس این شهر را به صورت مدرن و امروزی بنا نهاد، پاره‌ای از درباریان گفتند «هذا اشرف من فرح آباد» و همین کلمه به مذاق شاه خوش آمد.

 

بطور کلی ناحیه جنوبی دریای مازندران از گذشته بسیار دور از اهمیت سیاسی، تاریخی و نظامی فوق العاده ای برخوردار بوده است. بررسی وکاوشهائی که در سواحل دریای خزر در مکانهائی مانند سابقه غارهای هوتو و کمربند( در نزدیکی بهشهر ) انجام گرفته است، قدمت این ناحیه را به دوره غارنشینی به ثبت رسانده است. تحقیقات دیگر موید آن است که در ادوار باستانی این منطقه یکی از حوزه‌های مهم تمدن قبل و بعداز تاریخ ایران بوده است .

 

تحقیقات بعمل آمده از متون تاریخی نشان می دهد که در اواسط قرن سوم هجری قمری دین اسلام در شکل علویان در این ناحیه نفوذ یافته است.شهرستان بهشهر در ابتداء بعنوان یکی از روستاهای حائز اهمیت با نامهای نامیه، کبود جامه، تمیشه، قره طغان پنج هزاره، واشرف معروف بوده است . در دوره صفویان، شکوفائی و رونق این ناحیه بیشتر گردید. علاقه شاهان صفوی به این منطقه باعث شد این شهر بعنوان پایتخت دوم صفویان انتخاب گردد.بعد از احداث شهر، شاه عباس چندین هزار گرجی را به شهر اشرف کوچاند. شاه عباس هرگاه به مازندران می آمد اشرف را به دیگر نقاط آن ترجیح می داد. احتمالا اولین گروه نمایندگان سیاسی انگلستان در اشرف البلاد به حضور شاه عباس رسیدند. اشرف البلاد در اثر جنگهای داخلی حملات ترکمن ها، افاغنه و حملات سپاهیان زند صدمات فراوان دید و به طور مکرر تخریب شد. نادر شاه هنگامی که اعزام جنگ بالزگی‌ها بود مدتی را در این شهر سپری کرد. محمد حسن خان قاجار علاقه زیادی نسبت به آن داشت و غالبا در این شهر اقامت می کرد، سکنه این شهر از اقوام مختلف تشکیل شده بود، از جمله مهاجران گرجی که شاه عباس آن‌ها را از قفقاز کوچانده بود، همچنین گروهی از خانواده‌های طالشی لنگران که از سواحل دریای خزر آمده بودند و جمعی هم از ثات‌ها که یکی از قبایل ایرانی بود. بهشهر امروزی، شهری زیبا و جذاب است که آثار طبیعی و تاریخی فراوان دارد. کاخ صفی آباد کاخ صفی آباد در بالای کوهی مشرف به بهشهر قرار دارد.

تالاب (دریاچه )عباس اباد

این تالاب  

در 9 کیلومتری بهشهر در میان جنگلهای دهکده التپه، آثار و عمارات و راههایی‌ به چشم می خورد که مربوط به بقایای باغ تاریخی‌ عباس آباد بهشهر در دوره شاه عباس کبیر است.
دسترسی به این بنا با جاده باریک آسفالته ای صورت میگیرد که در 4 کیلومتری خارج بهشهر به جاده اصلی‌ ساری-گرگان متصل می‌شود و پس از عبور از دل جنگل و دهکده التپه سرانجام وارد این مجموعه میگردد.
آثار به جا مانده از این مجموعه متشکل از محوطه سازی ها، صفه سازی ها، باغ ها، حمام، برج و باروها و جاده های سنگفرشی‌ است که اعضای این مجموعه را به هم متصل مینماید.
این کاخ در زمان آبادی از مشهور ترین باغهای صفوی بوده است که ابنیه مختلف آن با توجه به موقعیت استثنائی‌ آن که از یک طرف به دریا و از طرف دیگر به جنگل دید دارد آنرا به یک مجموعه بی‌ نظیر بدل ساخته است.
متاسفانه وضعیت خاص محیطی‌ این مجموعه به علاوه بی‌ توجهی‌ که پس از دوران صفوی نسبت به آن صورت گرفته است، باعث تخریب بسیار این مجموعه شده است و رویش درختان در دل بناهای آن و ریزش برگها آن را در زیر خروارها خاک مدفون ساخته است.
در سالهای اخیر هم حفاریهای غیر مجاز باعث تخریب مضاعف آن گردیده است.

 

 

 

بناهای موجود در مجموعه عباس آباد بهشهر

 

با کاوش های صورت گرفته مشخص شد که بناهای موجود در این مجموعه از این قرار است:
1- سد و برج کنترل جریان آب
2- بنای داخل دریاچه مصنوعی که احتمالا پایه ای برای کاخ روی آن بوده است.
3- برج های دیده بانی‌ دو گانه به فاصله 175 متر در شرق دریاچه
4- محوطه سازی شمالی‌
5- صفه و محوطه سازی جنوبی‌
6- حمام مجموعه در جهت غرب صفه سازی شمالی‌

 

 

 

 

دریاچه و سد

 

شاه عباس دریاچه ای در وسط دره ای عمیق با بستن سدی محکم ایجاد نمود که آبهای زمستانی‌ را از اطراف و با کمک کانال هایی‌ جمع آوری و در تابستان مقدار زیادی اراضی‌ برنجکاری را مشروب می سازد.

 


در برج کنترل آب دریچه هایی در ارتفاع های گوناگون تعبیه شده که با کشیدن آنها آب برای دهکده های اطراف فرستاده می‌شود.
میتوان گفت که در حال حاضر با توجهی‌ که در کیفیت ساخت آن شده و نیز با مرمت های صورت گرفته و شاید توجه اهالی‌ سالمترین بنای کل مجموعه همین سد و برج باشد.

خشکیدگی دریاچه

عکس های ذیل که در اوایل شهریور سالجاری گرفته ام گویای این مطلب است